KUNSTSTROMINGEN | Barok classicisme

De reanissance had geen einde gemaakt aan een voorkeur van klassieke onderwerpen

Later kwamen de meer alledaagse onderwerpen aan bod

Na de Renaissance was de liefde voor de klassieke onderwerpen bij de kunstenaars en hun opdrachtgevers beslist nog niet verdwenen. Integendeel zelfs, mag je gerust zeggen. Zeker als je kijkt naar de beginperiode. De grote meesters uit de voorgaande periode van de renaissance bleven nog in als belangrijk voorbeeld voor de classicisten dienen en de klassieke Griekse en Romeinse voorbeelden bleven nog een tijdlang populair. In een later stadium begonnen ze naar meer alledaagse onderwerpen te verschuiven.

De voortdurende belangstelling voor de klassieke wereld liep dan ook gewoon door in de Barok. Deze periode in de barok wordt dan ook wel met de term Barok classicisme aangeduid.

De Fransman Poussin is een belangrijk kunstenaar van het barok classicisme. Ook de term classicistische barok komen we wel tegen.

Het barok classicisme begint zo rond 1620 en loopt door tot 1680

Kunst wordt bereikbaar voor particuliere verzamelaars

Een belangrijke ontwikkeling binnen het barok-classicisme was de groeiende toegankelijkheid van kunst voor particuliere opdrachtgevers en verzamelaars. Waar kunstenaars in eerdere eeuwen voornamelijk afhankelijk waren van opdrachten van de kerk, vorstenhuizen en overheden, ontstond in de zeventiende en achttiende eeuw een veel bredere markt voor schilderkunst. Hierdoor veranderde niet alleen de positie van de kunstenaar, maar ook de aard van de kunstwerken die werden gemaakt.

De economische groei die veel Europese landen in deze periode doormaakten, speelde daarbij een belangrijke rol. Handel, industrie en internationale scheepvaart zorgden voor een toenemende welvaart onder de burgerij. Kooplieden, bankiers, ambachtslieden en andere welgestelde burgers kregen meer financiële mogelijkheden om kunst aan te schaffen. Een schilderij werd niet langer uitsluitend gezien als een religieus of politiek instrument, maar ook als een teken van cultuur, smaak en maatschappelijke status.

Deze ontwikkeling leidde tot een groeiende groep particuliere kunstverzamelaars. Zij richtten kunstkamers in, versierden hun woningen met schilderijen en begonnen actief kunstwerken te verzamelen. Daardoor ontstond er een veel grotere vraag naar schilderijen dan voorheen. Kunstenaars hoefden zich niet langer uitsluitend te richten op enkele machtige opdrachtgevers, maar konden hun werk aanbieden aan een bredere markt.

Binnen het barok-classicisme had dit ook gevolgen voor de onderwerpen die werden gekozen. Naast religieuze en historische voorstellingen ontstond er meer ruimte voor portretten, landschappen, stillevens en mythologische scènes die geschikt waren voor particuliere woningen. Kunst moest niet alleen imponeren, maar ook passen binnen de leefwereld van de koper.

De groei van particuliere kunstverzamelaars droeg bovendien bij aan een verdere professionalisering van de kunstmarkt. Kunsthandelaren, veilinghuizen en gespecialiseerde galeries begonnen een steeds belangrijkere rol te spelen. Hierdoor werd kunst meer dan alleen een opdrachtwerk; het werd ook een handelsproduct.

De opkomst van particuliere verzamelaars vormde daarmee een belangrijke motor achter de bloei van het barok-classicisme. Dankzij de groeiende welvaart en de verbreding van de kunstmarkt konden kunstenaars een groter publiek bereiken en kreeg de beeldende kunst een stevigere plaats binnen het dagelijks leven van de welgestelde burgerij. en belangrijke stimulans voor de beeldende kunst was ook hier het feit dat de schilderkunst onder bereik van particuliere opdrachtgevers ging komen. De opdrachtgevers bleven niet meer tot de staat en de kerk beperkt.

Er was zeker sprake van een groeiend aantal particuliere kunstverzamelaars. Dat het in de periode van de classicistische barok tijden van economische groei en bloei waren in deze tijd speelde daar natuurlijk ook een belangrijke rol in.

barok classisime in vogelvlucht. Opklikken voor vergroting.

De voorkeur van de particuliere verzamelaar bepaalt

Deze kunstverzamelaars hadden een grote voorkeur voor zeer precies weergegeven, klassieke onderwerpen. Belangrijk was daarbij dat de kwaliteiten van de maker goed in het oog sprongen. Uiteraard speelde het een belangrijk rol dat dit de waarde van het werk duidelijk verhoogde.

De eerste statussymbolen

Kunstwerken uit het barok classicisme waren daarmee één van de eerste statussymbolen. De kunstwerken werden nu qua formaat én onderwerpkeuze afgestemd op de huiskamer van de opdrachtgever. Het gevolg daarvan was dat ze daarmee beduidend kleiner werden. Ook de onderwerpen werden duidelijk aangepast naar het leven van alledag.

Landschappen, altijd al een geliefd onderwerp bij het grote publiek, worden dominant. De figuren die in de landschappen optreden vervullen er geen hoofdrol meer in. Ze zijn gewoon aanwezig. Meer niet. Het landschap fungeert niet langer alleen maar als een soort van achtergrond voor een portret.

De stroming van het barok classicisme werd vooral onder Frans invloed de leidende stroming voor kunstacademies. En daarmee werd het leidend voor een nieuwe generatie kunstenaars. En dat was een situatie die tot na 1800 voort zou duren.