Sol Lewitt

 

KUNSTENAARS | Sol Lewitt 

Een pionier van de conceptuele kunst

Personalia Sol Lewitt 

• Geboortejaar 1928

• Geboorteplaats Hartford, Connecticut, Verenigde Staten

• Jaar van overlijden 1971

Biografie

Sol LeWitt wordt beschouwd als een van de belangrijkste kunstenaars van de twintigste eeuw. Hij speelde een sleutelrol in de ontwikkeling van het conceptualisme en had daarnaast grote invloed op de minimalistische kunst. Zijn werk veranderde de manier waarop kunstenaars, critici en kunstliefhebbers naar kunst keken. Voor LeWitt stond niet het eindresultaat centraal, maar het idee dat eraan voorafging.

Sol LeWitt werd geboren in 1928 in Hartford, Connecticut. Al op jonge leeftijd ontwikkelde hij belangstelling voor tekenen en vormgeving. Hij studeerde aan de Syracuse University en diende daarna in het Amerikaanse leger. In de jaren vijftig verhuisde hij naar New York, waar hij in aanraking kwam met de snel veranderende kunstwereld. Hier ontmoette hij kunstenaars die experimenteerden met nieuwe manieren van denken over kunst, een omgeving die zijn eigen ontwikkeling sterk beïnvloedde.

Het idee als kunstwerk

LeWitt werd vooral bekend vanwege zijn overtuiging dat een kunstwerk in de eerste plaats een idee is. Hij formuleerde dit duidelijk in zijn invloedrijke essay Paragraphs on Conceptual Art uit 1967. Daarin stelde hij dat het concept of plan het belangrijkste onderdeel van een kunstwerk vormt. De uitvoering is volgens hem slechts een gevolg van dat oorspronkelijke idee.

Deze gedachte werd een van de fundamenten van het conceptualisme. In plaats van een uniek object te maken dat volledig door de kunstenaar zelf werd vervaardigd, ontwikkelde LeWitt systemen, instructies en regels. Anderen konden vervolgens het werk uitvoeren. Hierdoor verschoof de aandacht van het maken naar het bedenken.

Wall Drawings

Een van de bekendste onderdelen van zijn oeuvre zijn de zogenaamde Wall Drawings. Dit zijn grote tekeningen die rechtstreeks op muren worden aangebracht. LeWitt schreef nauwkeurige instructies voor lijnen, vormen, kleuren en patronen. Assistenten of museumteams voerden deze aanwijzingen uit.

Het bijzondere van deze werken is dat ze telkens opnieuw kunnen worden gemaakt. Wanneer een tentoonstelling eindigt, kan de tekening worden verwijderd. Op een andere locatie kan hetzelfde werk opnieuw ontstaan aan de hand van dezelfde instructies. Daarmee stelde LeWitt vragen over originaliteit, eigendom en de aard van het kunstwerk zelf.

Geometrie en structuur

Hoewel LeWitt tot het conceptualisme wordt gerekend, zijn zijn werken vaak ook visueel aantrekkelijk. Hij maakte veel gebruik van geometrische vormen zoals kubussen, vierkanten, lijnen en rasters. Deze eenvoudige vormen vormden de basis voor complexe patronen en ruimtelijke constructies.

Zijn driedimensionale werken bestaan vaak uit open kubusstructuren. Door herhaling en variatie creëerde hij een bijna architectonische uitstraling. De eenvoud van de vormen contrasteert met de rijkdom aan mogelijke combinaties. Juist deze systematische benadering maakte zijn werk vernieuwend.

Invloed op het postmodernisme

Sol LeWitt wordt vaak verbonden met zowel het conceptualisme als het postmodernisme. Zijn werk ondermijnde het traditionele idee van de kunstenaar als een uniek scheppend genie. In plaats daarvan liet hij zien dat een kunstwerk ook kan bestaan uit een systeem, een instructie of een gedachte.

Zijn benadering sloot aan bij bredere postmoderne vragen over auteurschap, originaliteit en de rol van de kunstenaar. Veel latere kunstenaars hebben zich laten inspireren door zijn ideeën over processen, regels en concepten.

Een blijvende erfenis

Sol LeWitt overleed in 2007, maar zijn invloed is nog steeds zichtbaar in de hedendaagse kunst. Zijn werk bevindt zich in de collecties van de grootste musea ter wereld en zijn ideeën worden nog altijd besproken in kunstopleidingen.

Door het idee centraal te stellen en de uitvoering ondergeschikt te maken, veranderde LeWitt blijvend de kunstwereld. Hij liet zien dat kunst niet alleen bestaat uit verf, steen of papier, maar ook uit gedachten, systemen en mogelijkheden. Daarmee groeide hij uit tot een van de meest invloedrijke kunstenaars van de moderne en hedendaagse kunst.

Stromingen

Sol Lewitt wordt tot het Postmodernisme en het Conceptualisme gerekend.

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Precisionisme

KUNSSTPOMINGEN  | Precisionisme

De kunst van industrie, techniek en moderne steden

Een typisch Amerikaanse kunststroming

Het precisionisme was een kunststroming die zich in de Verenigde Staten ontwikkelde aan het begin van de twintigste eeuw. De beweging bereikte haar hoogtepunt rond 1920 en wordt beschouwd als een belangrijke onderstroming van het Amerikaanse realisme. Waar veel kunstenaars zich traditioneel richtten op landschappen, portretten of historische onderwerpen, kozen de precisionisten voor een geheel andere inspiratiebron: de moderne stad, de industrie en de technologische vooruitgang.

In een periode waarin de Verenigde Staten zich ontwikkelden tot een industriële grootmacht, zagen deze kunstenaars schoonheid in fabrieken, wolkenkrabbers, bruggen, schepen en machines. Zij beschouwden de moderne techniek niet als een bedreiging, maar als een symbool van vooruitgang en nationale kracht.

Het precisionisme gaf daarmee een uniek beeld van een samenleving die snel veranderde door industrialisatie en urbanisatie.

De fascinatie voor de moderne wereld

De eerste decennia van de twintigste eeuw werden gekenmerkt door enorme technologische ontwikkelingen. Fabrieken groeiden, steden breidden zich uit en nieuwe vervoersmiddelen veranderden het dagelijks leven ingrijpend.

Veel kunstenaars raakten gefascineerd door deze moderne omgeving. Waar eerdere generaties kunstenaars vooral de natuur als inspiratiebron gebruikten, vonden precisionisten hun onderwerpen in staalconstructies, industriële gebouwen en stedelijke architectuur.

Voor hen vertegenwoordigde de industrie de energie en ambitie van een nieuwe tijd. De fabrieksschoorstenen, silo's en hoogbouw werden niet gezien als ontsierende elementen, maar als moderne monumenten van menselijke inventiviteit.

Hierdoor ontstond een kunstvorm die sterk verbonden was met de economische en technische ontwikkelingen van haar tijd.

Strakke lijnen en geometrische vormen

Een van de meest herkenbare kenmerken van het precisionisme is de manier waarop de onderwerpen worden weergegeven. Kunstenaars gebruikten scherpe contouren, strakke lijnen en duidelijke geometrische vormen.

Gebouwen werden vereenvoudigd tot vlakken, cilinders en rechthoeken. Details werden zorgvuldig uitgewerkt, terwijl overbodige elementen vaak werden weggelaten. Hierdoor kregen de schilderijen een heldere en bijna mathematische uitstraling.

De composities ogen vaak ordelijk, rustig en gecontroleerd. Alles lijkt precies op zijn plaats te staan. Juist deze nauwkeurigheid verklaart de naam van de stroming: precisionisme, afgeleid van het Engelse woord precision, dat precisie betekent.

Deze vorm van schilderen sloot goed aan bij de fascinatie voor techniek en industriële efficiëntie.

De invloed van fotografie

Veel precisionistische schilderijen doen denken aan foto's. Dat is niet toevallig. Verschillende kunstenaars binnen de stroming waren sterk geïnteresseerd in fotografie en maakten daar soms zelf gebruik van als hulpmiddel.

De scherpe details, heldere perspectieven en nauwkeurige composities vertonen duidelijke overeenkomsten met fotografische beelden. Toch waren precisionistische schilderijen meer dan een geschilderde foto.

Kunstenaars selecteerden bewust welke elementen zij wilden tonen en vereenvoudigden de werkelijkheid om de structuur van het onderwerp beter zichtbaar te maken. Hierdoor ontstond een kunstvorm die balanceert tussen realisme en abstractie.

Het resultaat is een beeld dat tegelijkertijd herkenbaar en gestileerd is.

Charles Sheeler en andere vertegenwoordigers

De bekendste vertegenwoordiger van het precisionisme is zonder twijfel Charles Sheeler. Hij was zowel schilder als fotograaf en wist beide disciplines op een bijzondere manier met elkaar te verbinden.

Zijn werk Het bovendek (Upper Deck) wordt vaak genoemd als een klassiek voorbeeld van het precisionisme. In dit schilderij combineert Sheeler geometrische vormen, strakke lijnen en een heldere compositie tot een beeld waarin techniek en moderniteit centraal staan.

Naast Sheeler speelden ook Charles Demuth en Georgia O'Keeffe een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de stroming, hoewel hun werk soms verder reikte dan het precisionisme alleen.

Een optimistische visie op industrie

In tegenstelling tot sommige Europese kunstenaars, die industrialisatie vaak kritisch bekeken, hadden precisionisten doorgaans een positieve houding tegenover de moderne wereld.

Hun schilderijen tonen fabrieken en machines meestal zonder rook, vuil of menselijke drukte. De industrie verschijnt als een geordende, bijna ideale omgeving waarin techniek en vooruitgang harmonieus samenkomen.

Hierdoor stralen veel precisionistische werken rust en stabiliteit uit. De moderne wereld wordt niet voorgesteld als chaotisch, maar als zorgvuldig opgebouwd en beheerst.

De betekenis van het precisionisme

Hoewel het precisionisme nooit een zeer grote kunststroming werd, heeft het een belangrijke plaats binnen de Amerikaanse kunstgeschiedenis. De beweging gaf vorm aan een typisch Amerikaanse visie op moderniteit, techniek en vooruitgang.

Door industriële gebouwen en stedelijke landschappen tot kunstonderwerpen te verheffen, lieten de precisionisten zien dat schoonheid niet alleen in de natuur te vinden is. Ook staal, beton en machines konden volgens hen inspirerende onderwerpen zijn.

Daarmee vormde het precisionisme een unieke combinatie van realisme, geometrie en bewondering voor de moderne wereld.

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Vorticisme

KUNSTSTROMINGEN | Vorticisme

Een korte maar invloedrijke avant-gardebeweging

De opkomst van het vorticisme in Engeland

Het vorticisme was een kunststroming die ontstond in Engeland aan het begin van de twintigste eeuw. Hoewel de beweging slechts een korte levensduur kende, heeft zij een opvallende plaats verworven binnen de geschiedenis van de moderne kunst. Het vorticisme werd officieel opgericht in 1912 en bereikte zijn hoogtepunt vlak voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Rond 1915 was de stroming echter al grotendeels verdwenen.

De korte levensduur van het vorticisme betekent niet dat de invloed ervan gering was. Integendeel, de beweging speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de Britse avant-garde en vormde een poging om een eigen, moderne kunsttaal te ontwikkelen die zich kon meten met de vernieuwende stromingen op het Europese vasteland.

Invloeden uit Europa

Het vorticisme stond niet op zichzelf. De kunstenaars binnen deze beweging lieten zich inspireren door verschillende moderne stromingen die op dat moment in Europa veel aandacht kregen. Vooral het kubisme en het futurisme hadden een duidelijke invloed op de ontwikkeling van het vorticisme.

Van het kubisme nam men de voorkeur over voor geometrische vormen en het opdelen van onderwerpen in hoekige vlakken. Het futurisme leverde de fascinatie voor energie, beweging, snelheid en de moderne industriële samenleving. Daarnaast waren er raakvlakken met het imaginisme, een literaire stroming waarin krachtige beelden en een directe beeldtaal centraal stonden.

Toch probeerden de vorticisten meer te zijn dan een combinatie van bestaande stromingen. Zij wilden een eigen identiteit creëren waarin kracht, dynamiek en abstractie samenkwamen.

De betekenis van de naam

De naam vorticisme is afgeleid van het Engelse woord "vortex", dat draaikolk of draaikern betekent. Volgens de kunstenaars symboliseerde deze draaikolk een centrum van energie waaruit creatieve kracht voortkwam.

Deze gedachte sloot goed aan bij de moderne tijd waarin techniek, industrie en stedelijke ontwikkeling een steeds grotere rol gingen spelen. De kunstenaars wilden deze energie zichtbaar maken in hun werk. Niet door de werkelijkheid letterlijk af te beelden, maar door gebruik te maken van abstracte vormen en krachtige composities.

Kenmerken van het vorticisme

Een van de meest opvallende kenmerken van het vorticisme is het gebruik van strakke geometrische vormen. Driehoeken, rechthoeken, diagonale lijnen en hoekige vlakken bepalen vaak de compositie. De kunstwerken ogen dynamisch en krachtig, alsof zij voortdurend in beweging zijn.

Ook kleur speelde een belangrijke rol. Vorticistische kunstenaars maakten veel gebruik van heldere en contrasterende kleurvlakken. Door scherpe overgangen tussen kleuren en vormen ontstond een gevoel van spanning en energie.

De voorstellingen waren meestal sterk vereenvoudigd. Mensen, gebouwen en machines werden teruggebracht tot abstracte vormen. Hierdoor ontstond een moderne beeldtaal die goed aansloot bij de snelle veranderingen van het begin van de twintigste eeuw.

Jacob Epstein en andere kunstenaars

Een van de bekendste kunstenaars die met het vorticisme wordt geassocieerd is Jacob Epstein. Zijn werk werd gekenmerkt door krachtige vormen en een vernieuwende benadering van de beeldhouwkunst.

Naast Epstein waren ook kunstenaars als Wyndham Lewis en Henri Gaudier-Brzeska belangrijk voor de ontwikkeling van de beweging. Vooral Wyndham Lewis wordt vaak beschouwd als de intellectuele leider van het vorticisme.

Het einde van de beweging

De Eerste Wereldoorlog betekende feitelijk het einde van het vorticisme. Veel kunstenaars werden opgeroepen voor militaire dienst en sommigen kwamen tijdens de oorlog om het leven. Hierdoor viel de beweging uiteen voordat zij zich volledig kon ontwikkelen.

Ondanks haar korte bestaan blijft het vorticisme een fascinerend hoofdstuk in de moderne kunstgeschiedenis. De stroming liet zien hoe kunstenaars probeerden de energie, snelheid en dynamiek van de moderne wereld vast te leggen in een nieuwe en krachtige beeldtaal.

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Minimalisme

KUNSTSTROMINGEN | Minimalisme

De kracht van eenvoud in de moderne kunst

Een nieuwe richting binnen de moderne kunst

Het minimalisme is een kunststroming die rond 1960 opkwam en vooral bekendstaat om haar eenvoud, soberheid en het gebruik van herhalende vormen. De stroming ontstond in de Verenigde Staten als reactie op het toen populaire abstract expressionisme. Waar kunstenaars uit het abstract expressionisme hun emoties en persoonlijke beleving centraal stelden, wilden minimalistische kunstenaars juist afstand nemen van het individuele en subjectieve karakter van kunst.

Minimalistische kunstwerken bestaan vaak uit eenvoudige geometrische vormen en beperken zich tot het hoogst noodzakelijke. Alles wat overbodig werd geacht, werd verwijderd. Hierdoor ontstond een kunstvorm waarin eenvoud niet als beperking werd gezien, maar juist als een kracht.

Minder is meer

Het uitgangspunt van het minimalisme kan worden samengevat met de bekende uitspraak "less is more". Kunstenaars probeerden hun werk terug te brengen tot de meest elementaire vormen en structuren. Vierkanten, rechthoeken, cirkels en lijnen werden veelvuldig toegepast.

De aandacht lag niet op symboliek, verhalen of emoties, maar op vorm, ruimte en materiaal. De toeschouwer werd uitgenodigd om niet zozeer naar een afbeelding te kijken, maar naar het object zelf en de relatie tussen dat object en de omgeving.

Het gebruik van eenvoudige materialen

Een opvallend kenmerk van het minimalisme is het gebruik van eenvoudige en vaak industriële materialen. Kunstenaars maakten gebruik van materialen die rechtstreeks afkomstig waren uit de bouw of industrie. Denk daarbij aan staal, beton, bakstenen, aluminium, glas en metalen buizen.

Deze materialen werden meestal gebruikt zoals ze waren. Minimalistische kunstenaars vonden dat een materiaal zijn eigen karakter moest behouden. Een stalen plaat moest herkenbaar blijven als staal en een baksteen als baksteen. Het materiaal hoefde niet te worden verborgen achter verf, decoraties of ingewikkelde bewerkingen.

Materiaal dat bij het minimalisme vaak gebruikt werd kwam vaak uit de bouw. Denk daarbij bijvoorbeeld aan bakstenen of aan ijzeren pijpen. Elk onderdeel van een structuur is daarbij een onderdeel op zich. Het totale kunstwerk bevat een herhaling van deze elementen die in het minimalisme vaak standaardelementen worden genoemd. Elke basisvorm (vierkant, driehoek,cirkel) zou volgens de kunstenaars uit deze richting de gewenste speciale emotie met de omgeving oproepen.

Hierdoor kregen de kunstwerken een directe en eerlijke uitstraling die goed aansloot bij de filosofie van de stroming.

Gevonden materialen

Het kenmerkende van het minimalisme is het gebruik van simpele, bij voorkeur ergens bij toeval gevonden materialen. Belangrijk was om dan met die gevonden materialen en eenvoudig mogelijke middelen een relatie met de omgeving te leggen. Volgens de minimalisten zou hierdoor een spanning ontstaan, die voortkwam uit  het creëren van een tegenstelling met de omgeving. Een confrontatie met die omgeving was daarbij dus wel degelijk belangrijk. 

De relatie met de omgeving

Binnen het minimalisme speelt de omgeving een belangrijke rol. Het kunstwerk staat niet los van de ruimte waarin het zich bevindt. Integendeel, de ruimte maakt deel uit van de totale ervaring.

Door eenvoudige objecten in een bepaalde ruimte te plaatsen ontstaat een wisselwerking tussen kunstwerk, omgeving en toeschouwer. Minimalistische kunstenaars geloofden dat juist deze confrontatie nieuwe betekenissen en ervaringen kon oproepen.

Het ging daarom niet alleen om het object zelf, maar ook om de manier waarop een bezoeker zich door de ruimte beweegt en het werk ervaart.

Carl Andre en de objectkunst

Een bekende vertegenwoordiger van het minimalisme is Carl Andre. Zijn werk laat goed zien hoe eenvoudig minimalistische kunst kan zijn. In 1968 maakte hij in Den Haag een werk waarbij gevonden elektriciteitssnoeren eenvoudig op de vloer van een tentoonstellingsruimte werden neergelegd.

Dergelijke werken riepen vaak discussie op. Sommigen vroegen zich af of dit nog wel kunst genoemd kon worden. Juist die discussie maakte echter deel uit van het minimalistische gedachtegoed.

Ook de Amerikaanse kunstenaar Dan Graham leverde een belangrijke bijdrage. Zijn publicatie Homes in America toonde eenvoudige foto's van vrijwel identieke huizen en wees op de toenemende standaardisatie binnen de moderne samenleving.

Invloed op latere kunststromingen

Het minimalisme bleef niet beperkt tot de Verenigde Staten. De stroming verspreidde zich snel naar Europa en beïnvloedde verschillende andere kunstvormen. In Italië ontstond bijvoorbeeld de verwante stroming Arte Povera, waarin eveneens eenvoudige materialen centraal stonden.

Daarnaast vormde het minimalisme een belangrijke basis voor de conceptuele kunst en de objectkunst. De aandacht voor herhaling, industriële productie en eenvoudige vormen sloot goed aan bij de maatschappelijke veranderingen van de jaren zestig. Terwijl de samenleving steeds meer werd gekenmerkt door massaproductie en standaardisatie, onderzochten kunstenaars de gevolgen daarvan binnen hun werk.

Een blijvende invloed

Hoewel het minimalisme inmiddels meer dan een halve eeuw oud is, blijft de invloed ervan zichtbaar in de hedendaagse kunst, architectuur en vormgeving. Het idee dat eenvoud krachtig kan zijn en dat een kunstwerk niet ingewikkeld hoeft te zijn om indruk te maken, spreekt nog altijd veel kunstenaars en ontwerpers aan.

 

Het minimalisme werkte veel met basisconstuctiematerialen,

Het minimalisme was ook een reactie op het abstract expressionisme dat eveneens in de Verenigde Staten behoorlijk populair was.

Het gebruik van gevonden materialen

Het kenmerkende van het minimalisme is het gebruik van simpele, bij voorkeur ergens bij toeval gevonden materialen. Belangrijk was om dan met die gevonden materialen en eenvoudig mogelijke middelen een relatie met de omgeving te leggen. Volgens de minimalisten zou hierdoor een spanning ontstaan, die voortkwam uit  het creëren van een tegenstelling met de omgeving. Een confrontatie met die omgeving was daarbij dus wel degelijk belangrijk. 

Het werken met standaardelementen uit de bouw

Materiaal dat bij het minimalisme vaak gebruikt werd kwam vaak uit de bouw. Denk daarbij bijvoorbeeld aan bakstenen of aan ijzeren pijpen. Elk onderdeel van een structuur is daarbij een onderdeel op zich. Het totale kunstwerk bevat een herhaling van deze elementen die in het minimalisme vaak standaardelementen worden genoemd. Elke basisvorm (vierkant, driehoek, cirkel) zou volgens de kunstenaars uit deze richting de gewenste speciale emotie met de omgeving oproepen.

Gebruik van materialen waar ze voor bedoeld zijn

Opmerkelijk is daarbij, dat volgens de minimalisten elk materiaal gebruikt moest worden waar het voor bedoeld was. Als je de hand wist te leggen op een stalen plaat dan gebruikte je die ook als stalen plaat en niet voor een ander doel, bijvoorbeeld door het staal te snijden en er een plastiek van te lassen. 

Carl André in het Haags gemeentemuseum

Ook in Nederland was het minimalisme terug te vinden. Carl André vervaardigde in 1968 een kunstwerk in Den Haag. Hij deed dit door naar een bouwterrein te wandelen en daar een aantal oude elektriciteitssnoeren mee te nemen. Deze snoeren werden door hem vervolgens op de vloer van de expositiezaal van het Gemeentemuseum neergelegd. 

Subrichtingen als Arte Povera

Het minimalisme was wereldwijd terug te vinden, maar soms ook onder andere namen of met een geringe verandering. In Italië ontstond bijvoorbeeld een stroming die men de arte povera noemde.

Minimalistische objectkunst

In 1966 kwam de Amerikaanse kunstenaar Dan Graham met een boek "Homes in America" dat eerst totaal niet opviel maar later als een mijlpaal in de minimalisme is gezien. 

Het boek bevatte eenvoudige foto's van huizen, soms gemaakt met amateurfoto's, die allemaal in reeksen zijn weergegeven. Een benadering die we later wel vaker tegenkwamen. Objecten in reeksen, later vertaald naar de term objectkunst. 

De maatschappij ging steeds meer over op massaproductie van identieke goederen. Huizen bijvoorbeeld. De Nederlandse vinexwijken uit de jaren '60 zijn berucht op dat punt voor hun eenvormigheid in lange rijen. Maar op hetzelfde moment werd in de kunst het subjectieve en individuele steeds meer benadrukt. Hierin zat een stuk spanning dat later in de conceptuele kunst regelmatig terugkeerde.  

Typerende kunstenaars uit het minimalisme

• Carl André;
• Dan Flavin;
• Eva Hesse;
• Donald Judd;
• Frank Stella.
• Alan Charlton
• Agnes Martin
• Mary Corse
• Robert Ryman
• Hanne Darboven
• Dani Karavan
• Yves Klein
• Bob Law
• Sol LeWitt
• Richard Long
• Robert Mangold
• James Reineking
• Ad Reinhard
• Ulrich Rückriem
• Richard Serra
• Jan Schoonhoven
• Micha Ullman
• Lee Ufan

Andere onderliggende stromingen in het post-modernisme 

• Conceptualisme;
• Neo-conceptualisme;
• Neo-expressionisme;
• Sensationalisme.

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Concrete kunst

KUNSTTERMEN  |  Concrete kunst

Kunst zonder verwijzing naar de werkelijkheid

Introductie door Theo van Doesburg

Concrete kunst is een kunststroming die zich volledig richt op vormen, lijnen, kleuren en compositie, zonder te verwijzen naar de zichtbare werkelijkheid. In tegenstelling tot veel andere kunstvormen probeert concrete kunst geen landschap, mens, dier of voorwerp af te beelden. Het kunstwerk is geen interpretatie van iets uit de buitenwereld, maar bestaat volledig uit zichzelf. De vorm, kleur en structuur vormen het onderwerp van het werk.

De term "concrete kunst" lijkt op het eerste gezicht misschien verwarrend. Veel mensen associëren het woord concreet met iets tastbaars of herkenbaars. Binnen de kunst betekent het echter juist het tegenovergestelde. Concrete kunst is niet gebaseerd op een bestaande werkelijkheid, maar op zuiver artistieke elementen die door de kunstenaar bewust worden samengesteld.

De oorsprong van de concrete kunst

De term werd in 1930 geïntroduceerd door Theo van Doesburg. In zijn manifest over concrete kunst stelde hij dat een kunstwerk volledig opgebouwd moest zijn uit autonome beeldelementen. Volgens Van Doesburg hoefde kunst geen voorstelling van de werkelijkheid te zijn. Een schilderij moest een zelfstandig object vormen dat uitsluitend bestond uit kleurvlakken, lijnen en geometrische vormen.

De ideeën van Van Doesburg sloten aan bij eerdere ontwikkelingen binnen stromingen zoals De Stijl, het constructivisme en het suprematisme. Kunstenaars zochten naar universele beeldtaal die los stond van persoonlijke emoties, religieuze onderwerpen of herkenbare afbeeldingen.

Kenmerken van concrete kunst

Concrete kunst is meestal eenvoudig te herkennen aan haar strakke en geometrische uitstraling. Vierkanten, rechthoeken, cirkels en lijnen vormen vaak de basis van een compositie. Kleuren worden bewust gekozen en zorgvuldig geordend.

Belangrijke kenmerken zijn:

• Gebruik van geometrische vormen.
• Heldere en vaak primaire kleuren.
• Een mathematische of systematische opbouw.
• Afwezigheid van herkenbare voorstellingen.
• Nadruk op orde, balans en harmonie.
• Objectiviteit in plaats van emotionele expressie.

De kunstenaar probeert geen verhaal te vertellen. Het kunstwerk hoeft geen symbolische betekenis te hebben en verwijst niet naar een achterliggende werkelijkheid. De compositie zelf staat centraal.

Belangrijke kunstenaars

Naast Theo van Doesburg hebben verschillende kunstenaars een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de concrete kunst. Onder hen bevinden zich Max Bill, Richard Paul Lohse en Josef Albers.

Hun werken kenmerken zich door een grote aandacht voor verhoudingen, ritme en kleurgebruik. Vaak werden wiskundige principes gebruikt als basis voor een compositie. Hierdoor ontstonden kunstwerken die tegelijkertijd rationeel en visueel aantrekkelijk zijn.

Invloed op design en architectuur

De invloed van concrete kunst reikt veel verder dan de schilderkunst alleen. De principes van eenvoud, helderheid en geometrie zijn terug te vinden in grafisch ontwerp, industriële vormgeving en architectuur.

Veel moderne logo's, affiches en huisstijlen maken gebruik van dezelfde visuele uitgangspunten. Ook binnen de architectuur zijn de nadruk op heldere vormen, symmetrie en functionele schoonheid duidelijk herkenbaar.

Daarnaast heeft concrete kunst invloed gehad op digitale vormgeving. De strakke composities en geometrische patronen sluiten goed aan bij moderne ontwerpsoftware en hedendaagse visuele communicatie.

Concrete kunst vandaag

Hoewel concrete kunst haar oorsprong heeft in het begin van de twintigste eeuw, blijft de stroming ook vandaag relevant. Veel hedendaagse kunstenaars experimenteren nog steeds met geometrische vormen, patronen en kleurrelaties. Daarnaast spreekt de heldere vormentaal een breed publiek aan doordat zij universeel en tijdloos is.

Concrete kunst laat zien dat een kunstwerk geen herkenbare voorstelling nodig heeft om krachtig te zijn. Door uitsluitend gebruik te maken van lijnen, vormen en kleuren ontstaat een beeldtaal die direct spreekt tot het oog. Juist deze eenvoud en helderheid maken concrete kunst tot een van de meest invloedrijke abstracte stromingen uit de moderne kunstgeschiedenis.

 

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Suprematisme

KUNSTSTROMINGEN | Suprematisme

De kunst beweegt mee met de maatschappelijke ontwikkelingen

Het suprematisme is ontwikkeld in het Rusland van na de revolutie

Het suprematisme uit de periode 1920-1930 is ontwikkeld in het Rusland van na de revolutie. In die periode na de Russische revolutie was de kunstwereld zeker onder de jongere kunstenaars flink in beroering. De maatschappij zou door de revolutie ingrijpend veranderd worden. En de kunstwereld wilde op deze ontwikkelingen meeliften. Ook in de kunst werd de vrije markt afgezworen. Kunst moest de ontwikkelingen gaan steunen en vooral een sociaal gerichte rol gaan krijgen.

Kasimir Malevitsj als stuwende kracht

Stuwende kracht achter het suprematisme is Kasimir Malevitsj (1878 - 1935). Zowel Malevich als zijn collega's hadden al kennis gemaakt met de kunstwereld buiten Rusland. Invloeden van zowel het impressionisme als het futurisme zijn zeker aanwezig. Malevitsj definieerde het suprematisme zelf als volgt: "de suprematie van het zuivere gevoel of de zuivere perceptie in de beeldende kunst".

Geometrische vormen in simpele kleuren op witte ondergrond

De kunstvorm is gebaseerd op geometrische vormen zoals het vierkant en de driehoek, vastgelegd in een zeer sober kunstgebruik en meestal afgebeeld op een witte ondergrond. Het was bij het suprematisme de bedoeling om daarbij spiritualiteit in dit soort vormen te vangen in plaats van weergave in meer traditionele stijl.

Kleuren spelen nauwelijks een rol

Kleuren spelen bij het suprematisme geen bepalende rol. Kleurloos en monotoon voerden de boventoon. Zaken als sociaal commentaar of een vorm van vertelling aan degene die het werk bekeek waren niet terug te vinden. Ook de traditionele onderwerpen waren in deze richting van het suprematisme niet echt terug te vinden.

Het zwarte vierkant als symbool

Een vorm die we in het suprematisme en het werk van  Kasimir Malevitsj veel terug zien komen is een simpel zwart vierkant. Op de eerste tentoonstelling waar het getoond werd hing het op de plek waar in Russische huizen en hotels traditoneel een religieus icoon hangt, iets wat beslist geen toeval is geweest. Het zwarte vierkant hing ook boven zijn sterfbed en was basis voor zijn doodskist waar de urn met as in is opgeborgen.

Geen succes voor de revolutie

Als ondersteuning van de revolutie werkte het suprematisme echter niet erg. De kunstvormen waren te hoog gegrepen voor de volgers van de revolutie

Typerende kunstenaars van het suprematisme

• Alexandra Exter;
• Kasimir Malevich;
• Alexander Rodchenko.