Kunststromingen | Realisme

De opkomst van het realisme

Einde van de eerste helft van de negentiende eeuw

Aan het einde van de eerste helft van de negentiende eeuw ontstond het realisme als een belangrijke stroming binnen de Europese kunst. Deze ontwikkeling was deels een reactie op de romantiek, die vaak gekenmerkt werd door idealisering, emotie en heroïsche voorstellingen. Realistische kunstenaars wilden juist de werkelijkheid weergeven zoals die was, zonder verfraaiing of overdreven dramatiek.

De maatschappelijke veranderingen van die periode speelden hierbij een grote rol. De industrialisatie veranderde het dagelijks leven ingrijpend en steeds meer mensen trokken naar de steden. Kunstenaars kregen daardoor meer aandacht voor het leven van gewone mensen, zoals arbeiders, boeren en ambachtslieden. Hun dagelijkse bezigheden werden een waardig onderwerp voor kunst, iets wat voorheen veel minder gebruikelijk was.

Het realisme vond zijn oorsprong vooral in Frankrijk. Kunstenaars wilden afstand nemen van historische en mythologische onderwerpen en richtten zich op de zichtbare werkelijkheid. Zij probeerden het leven eerlijk en objectief weer te geven. Daarbij besteedden zij veel aandacht aan details, licht, compositie en sociale omstandigheden.

Het realisme vormde een belangrijke overgang tussen de kunst van de vroege negentiende eeuw en latere stromingen zoals het impressionisme. Door de nadruk op observatie en waarheid legde het realisme de basis voor een nieuwe manier van kijken naar kunst en naar de samenleving.

Achtergronden van het realisme

De stroming van het realisme kwam vooral uit Frankrijk. De emotie van het onderwerp speelt een zeer belangrijke rol

Kunst diende het effect van de maatschappij op de mensen duidelijk te maken. Mensen werden weergegeven in hun normale omgeving, niet in een kunstmatig verfraaide. Deze keuze van de onderwerpen, zoals arbeiders aan het werk, was nieuw, en werd in verband gebracht met een opkomende klassenstrijd.

Elk onderwerp was geschikt. Er werd geen enkel onderwerp buitengesloten. Het leverde nog wel eens een schandaaltje op. De kunst van het realisme was daarmee vaak confronterend, onder meer door het voorkomende naakt op de schilderijen waardoor het in die tijd ook wel als immoreel werd gezien.

De uitleg van Manet aan het realisme was dat "hij gewoon schilderde wat hij zag"

Het realisme wordt ook wel als een vroege vorm van sociale kritiek gezien

Het echte einde van het realisme is vaag. Zelfs tegenwoordig zien we nog kunst die we beslist als realistisch kunnen beschouwen

Landschappen waren als onderwerp niet echt populair.. In de 19e eeuw werd het echter een steeds belangrijker onderwerp. Een reden was de uitvinding van de verftube waardoor men ter plaatse kon gaan schilderen, waar mee voor die uitvinding nog erg aan het atelier vast zat door de beperkte mogelijkheden om verf te vervoeren.

Amerikaans realisme

Een zich wat apart ontwikkelende tak is het Amerikaanse realisme. Dit was een stroming aan het begin van de 20e eeuw. Men wilde zich vooral onttrekken aan de Europese manier van werken, met name in het modernisme. Dit leidde tot een zeer eigen stijl.

Een belangrijke aanzet werd gemaakt door de Ashcan School, ene groep die met name alledaagse onderwerpen schilderde, waarbij inspiratie werd opgedaan in de arbeidersbuurten van New York

Edward Hopper, Amerikaans realist

Één van meest bekend geworden schilders uit deze tijd is Edward Hopper (1882-1967), wiens beelden uit de alledaagse wereld wereldberoemd geworden zijn. Een bekend voorbeeld is Nighthawks uit 1942, een tafereel in een bar, geschilderd van buitenaf. Het geheel staat bol van de onduidelijke spanning en komt haast spookachtig over en laat de toeschouwer met heel veel vragen zitten. Heel opmerkelijk is, dat de bar geen deur heeft. Vermoedelijk om een soort sfeer van opgesloten zijn te creëren.