KUNSTBEGRIPPEN | Wat is immersieve kunst

Achtergronden immersieve kunst

Kunst die alle zintuigen prikkelt

"Immersieve kunst" is een algemene benaming voor kunstvormen of kunstervaringen, die de kijker of deelnemer volledig onderdompelen in een door de kunstenaar vorm gegeven omgeving. Die omgeving kan ook een verhaal zijn. Deze immersieve kunst kunst is gericht op het creëren van een meeslepende ervaring waarbij zoveel mogelijk zintuigen een rol spelen. Het is de bedoeling dat die ervaring er voor zorgt dat de toeschouwer uitgenodigd wordt om zich volledig onder te dompelen in die speciaal gecreëerde wereld.

"Immersieve kunst vervaagt de grenzen tussen de toeschouwer en het kunstwerk, waardoor je niet langer een buitenstaander bent, maar deel wordt van de ervaring zelf." – Onbekend

Mediagebruik bij immersieve kunst

Immersieve kunst maakt daarbij vaak gebruik van verschillende media. Voorbeelden van die media zijn visuele elementen, geluid, licht, technologie en soms zelfs interactieve elementen. Dit alles om een gevoel van betrokkenheid en onderdompeling te realiseren of verder te bevorderen. En natuurlijk om aan te passen aan de moderne smaak waarbij alles snel en overdonderend dient te zijn om nog enig effect op de toch al zwaar overprikkelde zintuigen uit te kunnen oefenen. Het gevolg is dat je nu ook mensen naar binnen krijgt die je normaal met geen kanon een museum in krijgt maar die wel interesse hebben in deze "experience".

Voorbeelden van immersieve kunst.

Installaties

Grote ruimtes kunnen worden omgevormd tot interactieve en meeslepende omgevingen waarin bezoekers worden ondergedompeld. Dit kunnen bijvoorbeeld lichtinstallaties, geluidslandschappen, of complexe structuren zijn die de zintuigen prikkelen. De zonnebloemen van van Gogh zie je groeien en bloeien tot in de hemel. Van unieke kunstwerken zijn ze onderdeel geworden van een totale performance. Indrukwekkend? Vast wel. Is het kunst? Wat zou Vincent zelf denken van de elektronische bewerking van zijn Zonnebloemen?

Virtuele Realiteit (VR)

Met behulp van VR-technologie kunnen bezoekers zelfs volledig worden ondergedompeld in digitale werelden waarin ze vrij kunnen bewegen en interageren. Dit creëert een sterk gevoel van aanwezigheid en betrokkenheid.

Interactieve Performances

Kunstenaars kunnen live performances creëren. Hierbij wordt het publiek direct betrokken bij het verhaal. Of het publiek kan een speciale ervaring opdoen. Zo'n ervaring kan bijvoorbeeld inhouden dat het publiek wordt uitgenodigd om te reageren op de performers zodat een vorm van interactie ontstaat.

3D-projecties

Door gebruik te maken van geavanceerde projectietechnieken kunnen driedimensionale beelden op gebouwen of andere oppervlakken worden geprojecteerd. Hiermee kan een de ruimte volledig worden getransformeerd tot elk al dan niet bestaand wereldbeeld.

Licht- en geluidsinstallaties

Door bewust te spelen met licht en geluid in een bepaalde ruimte kunnen kunstenaars een meeslepende omgeving creëren. Deze omgeving kan de zintuigen prikkelen en emoties oproepen. Veel mensen hebben als kritiek dat het kostbare kunst terug brengt naar een soort van kermis of themapark. De immersieve kunst levert, net als alle andere kunstvormen of voor wat daarvoor door moet gaan, de nodige discussie tussen voor- en tegenstanders op. "Het is een soep van beelden" zo is een vaker gehoord commentaar.

Het doel van immersieve kunst

De essentie

De essentie van immersieve kunst is uiteindelijk dat deze kunstvorm de kijker uitnodigt om de traditionele grenzen tussen kunstwerk en toeschouwer te doorbreken. Het gevolg daarvan zou moeten zijn dat er een diepere en veel persoonlijkere betrokkenheid ontstaat dan normaal gesproken tussen een kijker en een kunstwerk mogelijk zou zijn.

Geschiedenis van de immersieve kunst

De eerste lichtshow was het Atelier des Lumières in Parijs in 2018. Toen dit aansloeg zagen wereldwijd ondernemers wel iets in dit randgebied van kunst en in alle "culturespaces" waren de lichtshows, wat het eigenlijk zijn, terug te vinden. In de jaren '60 had je bij sommige popconcerten lichtshows met vloeistofprojectie. Veel mensen doet het daar aan denken.

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

Waar kunstenaars zich thuis voelen

KUNSTTERMEN | Environmental Art

Kunst die je niet alleen bekijkt, maar beleeft

Wat is environmental art?

Environmental art is een kunstvorm waarbij de kunstenaar een complete omgeving creëert die door de bezoeker ervaren moet worden. In plaats van een schilderij aan de muur of een sculptuur op een sokkel staat niet één object centraal, maar een volledige ruimte, omgeving of landschap. De toeschouwer wordt daarbij onderdeel van het kunstwerk door zich er letterlijk in te begeven.

Het bijzondere aan environmental art is dat de ervaring van de bezoeker een essentieel onderdeel vormt van het werk. Het kunstwerk komt pas volledig tot leven wanneer iemand erdoorheen loopt, erin verblijft of zich laat onderdompelen in de gecreëerde omgeving. De grens tussen kunstwerk en toeschouwer vervaagt daardoor grotendeels.

Deze kunstvorm ontstond vooral in de jaren zestig van de twintigste eeuw, een periode waarin veel kunstenaars op zoek gingen naar nieuwe manieren om kunst te maken en te presenteren.

Een andere manier van kijken naar kunst

Traditioneel bekijken we kunst vaak op enige afstand. We staan voor een schilderij of lopen langs een beeldhouwwerk en observeren het kunstwerk van buitenaf. Environmental art draait dit principe om. Hier bevindt de bezoeker zich midden in het kunstwerk.

De kunstenaar ontwerpt een ruimte waarin licht, geluid, kleur, vormen, materialen en soms zelfs geur een rol spelen. Hierdoor ontstaat een ervaring die meerdere zintuigen aanspreekt. Het kunstwerk wordt niet alleen gezien, maar ook gevoeld en beleefd.

Deze actieve betrokkenheid zorgt ervoor dat iedere bezoeker het werk op zijn eigen manier ervaart. Twee mensen kunnen dezelfde installatie bezoeken en toch een heel verschillende indruk meenemen.

De relatie tussen kunst en omgeving

Een belangrijk uitgangspunt van environmental art is de relatie tussen kunst en de omgeving waarin zij zich bevindt. Sommige kunstenaars creëren complete binnenruimtes, terwijl anderen juist gebruikmaken van natuurlijke landschappen.

Bij environmental art kan de omgeving zelf onderdeel van het kunstwerk worden. Een bos, een woestijn, een park of een verlaten gebouw kan worden omgevormd tot een artistieke ervaring. Hierdoor ontstaat vaak een nauwe verbinding tussen kunst, architectuur en natuur.

Sommige werken zijn tijdelijk en verdwijnen na verloop van tijd weer. Andere projecten blijven jarenlang bestaan en groeien uit tot bekende culturele locaties.

Verwantschap met land art

Environmental art wordt regelmatig in verband gebracht met land art. Beide kunstvormen maken gebruik van ruimte en omgeving als onderdeel van het kunstwerk. Toch zijn er verschillen.

Bij land art ligt de nadruk vaak op ingrepen in het landschap zelf. Environmental art richt zich meer op de ervaring van de bezoeker binnen een gecreëerde omgeving. Het kan daarbij zowel om natuurlijke als kunstmatig ontworpen ruimtes gaan.

Veel kunstenaars combineren echter elementen van beide stromingen. Daardoor zijn de grenzen tussen environmental art, installatiekunst en land art soms moeilijk exact te trekken.

Bekende kunstenaars en projecten

Verschillende kunstenaars hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van environmental art. Zo wordt Allan Kaprow vaak genoemd als een van de voorlopers van kunstvormen waarbij de bezoeker actief betrokken wordt.

Ook kunstenaars als Christo en Jeanne-Claude creëerden indrukwekkende projecten waarbij complete landschappen, gebouwen of openbare ruimtes tijdelijk werden getransformeerd. Hun werk liet zien dat kunst niet beperkt hoeft te blijven tot musea en galerieën, maar ook een directe relatie kan aangaan met de wereld om ons heen.

De invloed van environmental art

Environmental art heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van hedendaagse kunst. Veel moderne installaties, immersieve tentoonstellingen en interactieve kunstprojecten bouwen voort op ideeën die binnen deze stroming zijn ontstaan.

Tegenwoordig zoeken kunstenaars steeds vaker naar manieren om bezoekers actief onderdeel te maken van hun werk. Daarbij spelen beleving, interactie en bewustwording een steeds grotere rol.

Environmental art heeft daarmee niet alleen de manier veranderd waarop kunst wordt gemaakt, maar ook de manier waarop wij kunst ervaren. Het nodigt ons uit om niet alleen te kijken, maar om letterlijk in de kunst te stappen en haar met al onze zintuigen te ontdekken.