Recente stromingen

De belangrijkste recente kunststromingen

Het is moeilijk om nog duidelijk afgebakende kunststromingen te onderscheiden

1. Technologische & interactieve kunst

Kunst waarbij technologie, wetenschap en menselijke ervaring samenkomen. Denk aan lichtinstallaties, kinetische kunst en omgevingen die reageren op bezoekers.

Nederland: Daan Roosegaarde (1979) is een Nederlandse kunstenaar en oprichter van Studio Roosegaarde, dat projecten ontwikkelt die technologie en kunst samenvoegen in stedelijke omgevingen. Werken als de Smog Free Tower, Waterlicht en GROW worden omschreven als "immersief" en "interactief". Theo Jansen bouwt al jaren strandbeesten van elektriciteitsbuizen, voortgedreven door de wind.

Internationaal: teamLab (Japan), Random International (VK)

2. Post-internet kunst

Post-internet art is een losjes gedefinieerde beweging uit de 21e eeuw die betrekking heeft op hedendaagse kunst rond het concept van het internet als iets dat niet langer als een nieuwigheid in de samenleving wordt ervaren. De term werd in 2006 door kunstenares Marisa Olson geïntroduceerd.

Nederland/Zweden (Amsterdam-gebaseerd): Jonas Lund (1984) is een Zweeds conceptueel kunstenaar die schilderijen, sculpturen, foto's, websites, video en performances maakt die kritisch reflecteren op hedendaagse genetwerkte systemen, machtstructuren en de mechanismen van de kunstwereld.

Internationaal: Hito Steyerl (Duitsland), Cory Arcangel (VS)

3. Digitale kunst & NFT-kunst

In 2020 maakten NFTs — niet-fungibele tokens — significante golven in zowel de financiële als de kunstwereld. NFT-kunst kan elk digitaal bestand zijn dat is getokeniseerd op een cryptocurrency-blockchain. Na het verkopen van een NFT-collage voor een recordbrekende 69 miljoen dollar bij Christie's, werd Mike Winklemann — alias Beeple — de op twee na duurste levende kunstenaar op dat moment.

Internationaal: Beeple (VS), Refik Anadol (Turkije/VS)

4. Ecologische & klimaatkunst

Kunstenaars die milieuvraagstukken als centraal thema gebruiken en soms ook duurzame materialen of processen inzetten.

Nederland: Kunstenaars als Daan Roosegaarde en Iris van Herpen behandelen in hun werk maatschappelijke ontwikkelingen en ethische kwesties die voortkomen uit nieuwe technologieën. Roosegaarde maakte smogtorens die van smogdeeltjes juwelen maken. Ook Claudy Jongstra werkt met natuurlijke pigmenten en wol.

Internationaal: Olafur Eliasson (Denemarken/Duitsland), Agnes Denes (VS)

5. Politiek-activistische kunst & dekoloniale kunst

Kunst die identiteit, ras, gender, migratie en machtsverhoudingen onderzoekt — een van de dominanteste tendensen van de afgelopen jaren.

Nederland: Jonas Staal, Femke Herregraven (onderzoekt financiële systemen en macht)

Internationaal: Kara Walker (VS), Zanele Muholi (Zuid-Afrika), Theaster Gates (VS)

6. Mode als kunst / wearable art

Iris van Herpen behoort tot de meest toonaangevende couturiers van onze tijd. Zij verweeft traditioneel vakmanschap met baanbrekende technologie en radicale innovatie, waarbij de grenzen van materialiteit, silhouet en beweging worden verlegd. Haar creaties worden gedragen door Beyoncé, Lady Gaga en Rihanna, en worden getoond in musea als het Metropolitan Museum in New York en het Victoria & Albert Museum in Londen.

7. Hyperrealisme & nieuw figuratief

Een renaissance van figuratief en realistisch schilderen, maar dan met een eigentijdse twist.

Nederland: Marie Cécile Thijs werd in 2024 Kunstenaar van het Jaar. Tjalf Sparnaay staat bekend om zijn hyperrealistische schilderijen van voedsel op ware grootte.

Internationaal: Kehinde Wiley (VS), Jenny Saville (VK)

Een kanttekening bij deze post

Typisch voor hedendaagse kunst is het grote pluralisme: het is moeilijk om nog duidelijk afgebakende kunststromingen te onderscheiden, zoals die zo karakteristiek waren voor de moderne kunst en eerdere periodes. Hedendaagse kunstenaars werken zowel figuratief als abstract. Veel kunstenaars bewegen zich ook tegelijk door meerdere van bovenstaande categorieën.

Voor de vindbaarheid: 

hedendaagse kunststromingen, recente kunststromingen, technologische kunst en innovatie, post-internet art, digitale kunst en NFT's, ecologische kunst en klimaatkunst, politiek activistische kunst, dekoloniale kunst, wearable art en modekunst, hyperrealistische schilderkunst

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Environmental art

KUNSTTERMEN | Environmental Art

Kunst die je niet alleen bekijkt, maar beleeft

Wat is environmental art?

Environmental art is een kunstvorm waarbij de kunstenaar een complete omgeving creëert die door de bezoeker ervaren moet worden. In plaats van een schilderij aan de muur of een sculptuur op een sokkel staat niet één object centraal, maar een volledige ruimte, omgeving of landschap. De toeschouwer wordt daarbij onderdeel van het kunstwerk door zich er letterlijk in te begeven.

Het bijzondere aan environmental art is dat de ervaring van de bezoeker een essentieel onderdeel vormt van het werk. Het kunstwerk komt pas volledig tot leven wanneer iemand erdoorheen loopt, erin verblijft of zich laat onderdompelen in de gecreëerde omgeving. De grens tussen kunstwerk en toeschouwer vervaagt daardoor grotendeels.

Deze kunstvorm ontstond vooral in de jaren zestig van de twintigste eeuw, een periode waarin veel kunstenaars op zoek gingen naar nieuwe manieren om kunst te maken en te presenteren.

Een andere manier van kijken naar kunst

Traditioneel bekijken we kunst vaak op enige afstand. We staan voor een schilderij of lopen langs een beeldhouwwerk en observeren het kunstwerk van buitenaf. Environmental art draait dit principe om. Hier bevindt de bezoeker zich midden in het kunstwerk.

De kunstenaar ontwerpt een ruimte waarin licht, geluid, kleur, vormen, materialen en soms zelfs geur een rol spelen. Hierdoor ontstaat een ervaring die meerdere zintuigen aanspreekt. Het kunstwerk wordt niet alleen gezien, maar ook gevoeld en beleefd.

Deze actieve betrokkenheid zorgt ervoor dat iedere bezoeker het werk op zijn eigen manier ervaart. Twee mensen kunnen dezelfde installatie bezoeken en toch een heel verschillende indruk meenemen.

De relatie tussen kunst en omgeving

Een belangrijk uitgangspunt van environmental art is de relatie tussen kunst en de omgeving waarin zij zich bevindt. Sommige kunstenaars creëren complete binnenruimtes, terwijl anderen juist gebruikmaken van natuurlijke landschappen.

Bij environmental art kan de omgeving zelf onderdeel van het kunstwerk worden. Een bos, een woestijn, een park of een verlaten gebouw kan worden omgevormd tot een artistieke ervaring. Hierdoor ontstaat vaak een nauwe verbinding tussen kunst, architectuur en natuur.

Sommige werken zijn tijdelijk en verdwijnen na verloop van tijd weer. Andere projecten blijven jarenlang bestaan en groeien uit tot bekende culturele locaties.

Verwantschap met land art

Environmental art wordt regelmatig in verband gebracht met land art. Beide kunstvormen maken gebruik van ruimte en omgeving als onderdeel van het kunstwerk. Toch zijn er verschillen.

Bij land art ligt de nadruk vaak op ingrepen in het landschap zelf. Environmental art richt zich meer op de ervaring van de bezoeker binnen een gecreëerde omgeving. Het kan daarbij zowel om natuurlijke als kunstmatig ontworpen ruimtes gaan.

Veel kunstenaars combineren echter elementen van beide stromingen. Daardoor zijn de grenzen tussen environmental art, installatiekunst en land art soms moeilijk exact te trekken.

Bekende kunstenaars en projecten

Verschillende kunstenaars hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van environmental art. Zo wordt Allan Kaprow vaak genoemd als een van de voorlopers van kunstvormen waarbij de bezoeker actief betrokken wordt.

Ook kunstenaars als Christo en Jeanne-Claude creëerden indrukwekkende projecten waarbij complete landschappen, gebouwen of openbare ruimtes tijdelijk werden getransformeerd. Hun werk liet zien dat kunst niet beperkt hoeft te blijven tot musea en galerieën, maar ook een directe relatie kan aangaan met de wereld om ons heen.

De invloed van environmental art

Environmental art heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van hedendaagse kunst. Veel moderne installaties, immersieve tentoonstellingen en interactieve kunstprojecten bouwen voort op ideeën die binnen deze stroming zijn ontstaan.

Tegenwoordig zoeken kunstenaars steeds vaker naar manieren om bezoekers actief onderdeel te maken van hun werk. Daarbij spelen beleving, interactie en bewustwording een steeds grotere rol.

Environmental art heeft daarmee niet alleen de manier veranderd waarop kunst wordt gemaakt, maar ook de manier waarop wij kunst ervaren. Het nodigt ons uit om niet alleen te kijken, maar om letterlijk in de kunst te stappen en haar met al onze zintuigen te ontdekken.

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen

Kinetische kunst

KUNSTTERMEN  | Kinetische kunst

Kunst die letterlijk in beweging komt

Beweging is een fundamenteel onderdeel van het kunstwerk.

Kinetische kunst is een kunstvorm waarbij beweging een essentieel onderdeel vormt van het kunstwerk. Het gaat meestal om driedimensionale objecten die daadwerkelijk bewegen. Die beweging kan worden veroorzaakt door motoren, wind, water, magnetische krachten of zelfs door de toeschouwer zelf. Het bijzondere aan kinetische kunst is dat de beweging niet slechts een extra effect is, maar een fundamenteel onderdeel van het kunstwerk.

Volgens veel kunstenaars binnen deze stroming is een object pas kinetische kunst wanneer het werkelijk beweegt. Een stilstaand object dat technisch gezien zou kunnen bewegen, maar op dat moment niet in beweging is, wordt daarom niet als kinetische kunst beschouwd. De beweging maakt immers deel uit van de artistieke ervaring en bepaalt hoe het werk wordt waargenomen.

Het ontstaan van de kinetische kunst

De wortels van de kinetische kunst liggen in de eerste helft van de twintigste eeuw. In een tijd waarin technologie, machines en industriële ontwikkeling steeds belangrijker werden, begonnen kunstenaars na te denken over nieuwe manieren om beweging in hun werk te verwerken.

Traditionele schilderijen en beeldhouwwerken waren statisch. Zij veranderden niet van vorm of positie. Sommige kunstenaars vonden dat onvoldoende aansluiten bij een moderne wereld die juist voortdurend in beweging was. Zij wilden kunst maken die leefde, veranderde en reageerde op haar omgeving.

Vanaf de jaren vijftig groeide kinetische kunst uit tot een herkenbare internationale stroming. Kunstenaars experimenteerden met mechanica, elektriciteit en nieuwe materialen om kunstwerken te creëren die konden draaien, schommelen, trillen of zich op andere manieren konden verplaatsen.

Beweging als artistiek middel

Bij kinetische kunst draait alles om beweging. Die beweging kan langzaam en subtiel zijn, maar ook spectaculair en complex. Sommige kunstwerken bestaan uit metalen onderdelen die zachtjes bewegen onder invloed van luchtstromen. Andere werken bevatten uitgebreide mechanische constructies die voortdurend van vorm veranderen.

Door de beweging verandert het kunstwerk steeds van uiterlijk. Lichtreflecties verschuiven, schaduwen veranderen en verschillende onderdelen komen telkens in een nieuwe verhouding tot elkaar te staan. Hierdoor bestaat er eigenlijk niet één vast beeld van het kunstwerk. Elke waarneming is anders.

Dit maakt kinetische kunst bijzonder dynamisch. De kijker ziet niet alleen een object, maar ervaart een voortdurend veranderend proces.

Technologie en creativiteit

Kinetische kunst vormt een interessante combinatie van techniek en artistieke verbeelding. Veel kunstenaars moesten niet alleen creatief zijn, maar ook kennis hebben van mechanica, constructietechniek en soms zelfs elektronica.

Motoren, tandwielen, lagers, kabels en andere technische onderdelen werden onderdeel van het artistieke vocabulaire. Waar dergelijke materialen normaal gesproken worden gebruikt in machines, kregen zij binnen de kinetische kunst een esthetische functie.

Daardoor vervaagde de grens tussen kunst, techniek en wetenschap. Veel kinetische kunstenaars zagen zichzelf niet alleen als kunstenaar, maar ook als uitvinder en ontwerper.

De rol van de toeschouwer

Bij veel vormen van kinetische kunst speelt de toeschouwer een actieve rol. Soms wordt een kunstwerk pas in beweging gezet wanneer iemand een knop indrukt, een onderdeel aanraakt of langs het werk loopt. In andere gevallen reageert het kunstwerk op geluid, licht of luchtverplaatsing.

Hierdoor ontstaat een directe relatie tussen kunstwerk en publiek. De bezoeker wordt niet alleen een waarnemer, maar maakt deel uit van de ervaring. Dit interactieve karakter heeft veel invloed gehad op latere kunstvormen en installaties.

De betekenis van kinetische kunst vandaag

Kinetische kunst heeft een blijvende invloed gehad op de moderne en hedendaagse kunst. Veel kunstenaars werken nog steeds met beweging, technologie en interactie. Daarnaast zien we invloeden van de kinetische kunst terug in lichtkunst, interactieve installaties en digitale kunst.

De stroming laat zien dat kunst niet beperkt hoeft te blijven tot stilstaande objecten. Door beweging centraal te stellen, creëert kinetische kunst een unieke ervaring waarin verandering, tijd en dynamiek een belangrijke rol spelen. Juist doordat het kunstwerk voortdurend verandert, blijft het de aandacht van de toeschouwer trekken en telkens nieuwe indrukken oproepen.

 

---

Kunstenaars

Stromingen en richtingen

Overige begrippen en termen

Kunstenaarsgereedschappen

Kunstenaarsmaterialen

korte berichten, nieuwe kunst etc

---

 LEES JIJ JETJE'S DAG OOK AL?

---

 

Waar kunstenaars zich thuis voelen