KUNSTTERMEN | Environmental Art
Kunst die je niet alleen bekijkt, maar beleeft
Wat is environmental art?
Environmental art is een kunstvorm waarbij de kunstenaar een complete omgeving creëert die door de bezoeker ervaren moet worden. In plaats van een schilderij aan de muur of een sculptuur op een sokkel staat niet één object centraal, maar een volledige ruimte, omgeving of landschap. De toeschouwer wordt daarbij onderdeel van het kunstwerk door zich er letterlijk in te begeven.
Het bijzondere aan environmental art is dat de ervaring van de bezoeker een essentieel onderdeel vormt van het werk. Het kunstwerk komt pas volledig tot leven wanneer iemand erdoorheen loopt, erin verblijft of zich laat onderdompelen in de gecreëerde omgeving. De grens tussen kunstwerk en toeschouwer vervaagt daardoor grotendeels.
Deze kunstvorm ontstond vooral in de jaren zestig van de twintigste eeuw, een periode waarin veel kunstenaars op zoek gingen naar nieuwe manieren om kunst te maken en te presenteren.
Een andere manier van kijken naar kunst
Traditioneel bekijken we kunst vaak op enige afstand. We staan voor een schilderij of lopen langs een beeldhouwwerk en observeren het kunstwerk van buitenaf. Environmental art draait dit principe om. Hier bevindt de bezoeker zich midden in het kunstwerk.
De kunstenaar ontwerpt een ruimte waarin licht, geluid, kleur, vormen, materialen en soms zelfs geur een rol spelen. Hierdoor ontstaat een ervaring die meerdere zintuigen aanspreekt. Het kunstwerk wordt niet alleen gezien, maar ook gevoeld en beleefd.
Deze actieve betrokkenheid zorgt ervoor dat iedere bezoeker het werk op zijn eigen manier ervaart. Twee mensen kunnen dezelfde installatie bezoeken en toch een heel verschillende indruk meenemen.
De relatie tussen kunst en omgeving
Een belangrijk uitgangspunt van environmental art is de relatie tussen kunst en de omgeving waarin zij zich bevindt. Sommige kunstenaars creëren complete binnenruimtes, terwijl anderen juist gebruikmaken van natuurlijke landschappen.
Bij environmental art kan de omgeving zelf onderdeel van het kunstwerk worden. Een bos, een woestijn, een park of een verlaten gebouw kan worden omgevormd tot een artistieke ervaring. Hierdoor ontstaat vaak een nauwe verbinding tussen kunst, architectuur en natuur.
Sommige werken zijn tijdelijk en verdwijnen na verloop van tijd weer. Andere projecten blijven jarenlang bestaan en groeien uit tot bekende culturele locaties.
Verwantschap met land art
Environmental art wordt regelmatig in verband gebracht met land art. Beide kunstvormen maken gebruik van ruimte en omgeving als onderdeel van het kunstwerk. Toch zijn er verschillen.
Bij land art ligt de nadruk vaak op ingrepen in het landschap zelf. Environmental art richt zich meer op de ervaring van de bezoeker binnen een gecreëerde omgeving. Het kan daarbij zowel om natuurlijke als kunstmatig ontworpen ruimtes gaan.
Veel kunstenaars combineren echter elementen van beide stromingen. Daardoor zijn de grenzen tussen environmental art, installatiekunst en land art soms moeilijk exact te trekken.
Bekende kunstenaars en projecten
Verschillende kunstenaars hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van environmental art. Zo wordt Allan Kaprow vaak genoemd als een van de voorlopers van kunstvormen waarbij de bezoeker actief betrokken wordt.
Ook kunstenaars als Christo en Jeanne-Claude creëerden indrukwekkende projecten waarbij complete landschappen, gebouwen of openbare ruimtes tijdelijk werden getransformeerd. Hun werk liet zien dat kunst niet beperkt hoeft te blijven tot musea en galerieën, maar ook een directe relatie kan aangaan met de wereld om ons heen.
De invloed van environmental art
Environmental art heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van hedendaagse kunst. Veel moderne installaties, immersieve tentoonstellingen en interactieve kunstprojecten bouwen voort op ideeën die binnen deze stroming zijn ontstaan.
Tegenwoordig zoeken kunstenaars steeds vaker naar manieren om bezoekers actief onderdeel te maken van hun werk. Daarbij spelen beleving, interactie en bewustwording een steeds grotere rol.
Environmental art heeft daarmee niet alleen de manier veranderd waarop kunst wordt gemaakt, maar ook de manier waarop wij kunst ervaren. Het nodigt ons uit om niet alleen te kijken, maar om letterlijk in de kunst te stappen en haar met al onze zintuigen te ontdekken.
 |
| Waar kunstenaars zich thuis voelen |
