KUNSTTERMEN | Figuratieve kunst
De zichtbare werkelijkheid als uitgangspunt
Wat is figuratieve kunst?
Onder figuratieve kunst verstaan we beeldende kunst waarin herkenbare voorwerpen, mensen, dieren, landschappen of andere elementen uit de werkelijkheid worden afgebeeld. Het gaat daarbij zowel om tweedimensionale kunstvormen, zoals schilderijen en tekeningen, als om driedimensionale kunstvormen zoals beeldhouwwerken en sculpturen.
Het belangrijkste kenmerk van figuratieve kunst is dat de voorstelling herkenbaar blijft voor de toeschouwer. Hoewel kunstenaars soms een eigen stijl of interpretatie gebruiken, blijft duidelijk zichtbaar wat er wordt afgebeeld. De werkelijkheid vormt daarbij het uitgangspunt.
Gedurende een groot deel van de kunstgeschiedenis was vrijwel alle kunst figuratief van aard. Kunstenaars probeerden de wereld om hen heen zo nauwkeurig mogelijk weer te geven. Vooral tijdens de renaissance, de barok en het realisme stond een natuurgetrouwe voorstelling centraal.
De eeuwenlange dominantie van figuratieve kunst
Van de grotschilderingen uit de prehistorie tot de grote meesters van de negentiende eeuw was figuratieve kunst de norm. Kunstenaars ontwikkelden technieken om perspectief, licht, schaduw, anatomie en kleur steeds beter te beheersen.
De wens om de werkelijkheid zo overtuigend mogelijk af te beelden leidde tot indrukwekkende prestaties. Schilders bestudeerden het menselijk lichaam, observeerden de natuur en experimenteerden met nieuwe materialen om hun werk realistischer te maken.
Beroemde kunstenaars zoals Leonardo da Vinci, Rembrandt van Rijn en Johannes Vermeer werden geroemd om hun vermogen om de zichtbare werkelijkheid overtuigend vast te leggen.
Gedurende eeuwen was dit een van de belangrijkste doelen van de beeldende kunst.
De komst van de fotografie
Aan het einde van de negentiende eeuw veranderde de situatie ingrijpend door de opkomst van de fotografie. Voor het eerst werd het mogelijk om de werkelijkheid snel, nauwkeurig en relatief objectief vast te leggen.
Wat schilders eeuwenlang hadden geprobeerd te bereiken, kon nu met een camera worden gerealiseerd. Bovendien konden foto's eenvoudig worden gereproduceerd en verspreid. Dit zorgde voor een fundamentele verandering in de positie van de figuratieve kunst.
Veel kunstenaars begonnen zich af te vragen welke rol de schilderkunst nog had wanneer een camera de werkelijkheid nauwkeuriger kon registreren. Deze vraag leidde tot een periode van experiment en vernieuwing binnen de kunstwereld.
Nieuwe richtingen binnen de schilderkunst
Sommige kunstenaars beseften al vroeg dat schilderkunst iets moest bieden wat fotografie niet kon leveren. Kunstenaars zoals Édouard Manet en Paul Cézanne begonnen daarom nieuwe wegen te verkennen.
Zij richtten zich minder op het exact kopiëren van de werkelijkheid en meer op kleurgebruik, compositie, persoonlijke interpretatie en de structuur van het schilderij zelf. Hierdoor ontstonden kunstwerken die weliswaar nog figuratief waren, maar tegelijkertijd een nieuwe artistieke vrijheid lieten zien.
Deze ontwikkeling vormde de basis voor veel moderne kunststromingen die in de twintigste eeuw zouden volgen.
Van figuratie naar abstractie
De zoektocht naar nieuwe vormen van expressie zette zich voort met kunstenaars als Pablo Picasso, Georges Braque en Fernand Léger.
Hun werk week steeds verder af van de traditionele figuratieve voorstelling. Vooral binnen het kubisme werden objecten opgebroken in geometrische vormen en vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk weergegeven. Hierdoor werd de zichtbare werkelijkheid steeds meer losgelaten.
Via stromingen zoals het kubisme, expressionisme en abstracte kunst ontstonden uiteindelijk kunstvormen waarin herkenbare voorstellingen soms volledig verdwenen.
Figuratieve kunst vandaag de dag
Ondanks de opkomst van abstracte en conceptuele kunst is figuratieve kunst nooit verdwenen. Integendeel, veel hedendaagse kunstenaars kiezen nog steeds bewust voor herkenbare onderwerpen.
Figuratieve kunst biedt kunstenaars de mogelijkheid om verhalen te vertellen, emoties over te brengen en direct contact te maken met de toeschouwer. Bovendien blijft de menselijke behoefte bestaan om zichzelf en de wereld om zich heen in beelden te herkennen.
Daardoor vormt figuratieve kunst nog altijd een belangrijk en levendig onderdeel van de hedendaagse kunstwereld. Zij verbindt eeuwenoude tradities met moderne inzichten en laat zien dat de zichtbare werkelijkheid nog steeds een rijke bron van inspiratie kan zijn.
 |
| Waar kunstenaars zich thuis voelen |
