Jetje's kunstbegrippen: Aeropittura

KUNSTSTROMINGEN | Aeropittura

De korte maar vooral politiek bewogen periode van de aeropittura

De fascinatie van de luchtvaart als inspiratie voor de beeldende kunst

De aeropittura ofwel het "schilderen inde lucht" was een kleine en niet al te lang durende stroming die uit het futurisme voorkwam en waarbij met name de wereld van de (militaire) luchtvaart werd verheerlijkt. De luchtvaart en het vliegen waren daarmee ook de voornaamste onderwerpen van de schilders, die zich met deze stroming bezig hielden. In zekere zin probeerden de kunstenaars van deze beweging de sensatie van het vliegen in hun kunst uit te drukken. Op zich een interessante benadering die echter overschaduwd werd door de fascistische ondertoon van de beweging.

Manifest Marinetti over de aeropittura

De basis van dit Aeropittura of in het Engels ook wel Aeropainting was een manifest van ene Marinetti uit 1929 met de naam "Perspectives of Flight". In dit manifest geeft hij de basis voor de overeenkomsten tussen kunst en vliegen weer.

Een voorbeeld van die overeenkomsten is de mate van detail. Als je hoog vliegt, zie je weinig details op de grond. Dat kon ook in een kunstwerk door vooral de grote lijn te schilderen en de details verder weg te laten. Kijk je in de lucht naar de verte, dan loopt door de atmosfeer alles in elkaar over. Ook dat was iets dat in schilderijen in de stijl van de Aeropittura is over te nemen, middels vage en in elkaar overlopende kleuren.

De sterke invloed van politiek op het einde van de Aeropittura

Kunstenaars uit de aeropittura probeerden de wereld weer te geven zoals die vanuit een vliegtuig werd ervaren: dynamisch, modern en voortdurend in beweging. Hoewel deze artistieke uitgangspunten zeker vernieuwend waren, raakte de stroming in de loop van haar bestaan steeds sterker verbonden met de niet onomstreden politieke ontwikkelingen van haar tijd.

Veel vertegenwoordigers van de Aeropittura stonden namelijk positief tegenover het Italiaanse fascisme van Benito Mussolini. Het futurisme had al vroeg sympathie getoond voor ideeën als nationale kracht, technologische vooruitgang en militair machtsvertoon. De luchtvaart, die binnen de Aeropittura zo'n belangrijke rol speelde, werd door fascistische regimes bovendien gezien als een symbool van moderniteit en nationale superioriteit. Hierdoor ontstond een nauwe relatie tussen de kunststroming en de politieke idealen van die periode.

Deze verbondenheid bleek uiteindelijk te problematisch. Toen de Tweede Wereldoorlog eindigde en de fascistische regimes in Italië en Duitsland ten val kwamen, veranderde ook de manier waarop men naar de kunst van de Aeropittura keek. Kunststromingen worden immers niet alleen beoordeeld op hun esthetische kwaliteiten, maar ook op de maatschappelijke en historische context waarin zij zijn ontstaan. Veel mensen zagen de Aeropittura daardoor niet langer meer uitsluitend als een artistieke vernieuwing, maar ook als een stroming die verbonden was geweest met een omstreden politieke ideologie.

Na 1945 verschoof de aandacht van kunstenaars en publiek naar nieuwe vormen van kunst. Abstracte kunst, informele schilderkunst en later conceptuele kunst sloten beter aan bij de veranderde maatschappelijke omstandigheden. De Aeropittura verloor daardoor snel aan invloed en verdween geleidelijk naar de achtergrond.

Het lot van de Aeropittura laat zien hoe sterk kunst en maatschappij met elkaar verweven kunnen zijn. Een kunststroming kan vernieuwende ideeën en interessante visies bevatten, maar wanneer zij te nauw verbonden raakt met een politiek systeem dat later wordt afgewezen, heeft dat vaak grote gevolgen voor haar reputatie. De geschiedenis van de Aeropittura vormt daarvan een duidelijk voorbeeld.

Onderwerpen van de Aeropittura

Kunstenaars binnen de Aeropittura waren vooral gefascineerd door snelheid, beweging en het nieuwe perspectief dat vliegen mogelijk maakte. Hun doel was niet alleen om een onderwerp af te beelden, maar vooral om het gevoel van dynamiek en voortdurende verandering over te brengen.

Hoewel de nadruk binnen de Aeropittura lag op beweging en moderniteit, kozen veel kunstenaars nog steeds voor relatief traditionele onderwerpen. Landschappen vormden bijvoorbeeld een geliefd thema. Anders dan in de klassieke schilderkunst werden deze echter vaak weergegeven vanuit een hoog vogelperspectief of vanuit extreme kijkhoeken die alleen vanuit een vliegtuig te zien konden zijn. Door deze ongebruikelijke benadering ontstonden verrassende composities waarin de wereld vanuit een geheel nieuw gezichtspunt werd bekeken.

Naast naturalistische voorstellingen ontwikkelde de Aeropittura ook een meer abstracte kant. Kunstenaars gebruikten geometrische vormen, cirkels, spiralen en elkaar kruisende lijnen om beweging zichtbaar te maken. Deze vormen symboliseerden snelheid, energie en de voortdurende verandering van de moderne wereld. Door objecten op te splitsen in verschillende lijnen en vlakken probeerden zij het gevoel van beweging en ruimte op een tweedimensionaal vlak weer te geven.

Sommige kunstenaars gingen in hun werk nog een stap verder en gebruikten roterende vormen om natuurkundige en kosmische bewegingen uit te beelden. Zo konden draaiende cirkels verwijzen naar de rotatie van de aarde of naar de beweging van vliegtuigen door de lucht. Het ging daarbij minder om een exacte weergave van de werkelijkheid en meer om het oproepen van een ervaring of sensatie.

De Aeropittura vormde daarmee een unieke combinatie van realistische en abstracte elementen. De stroming bracht de fascinatie voor technologie, vliegen en moderne vooruitgang samen in kunstwerken die beweging niet alleen afbeeldden, maar ook voelbaar probeerden te maken voor de toeschouwer.