Beeldhouwen en boetseren | Contravorm
Bij een
contravorm kijken we niet naar de details van hetgeen we weer willen geven, bijvoorbeeld een model, maar kijken we naar het geheel zoals dat wordt afgebeeld tegen de achtergrond of de omgeving waarin het object geplaatst is. Als we het model wegdenken dan houden we een uitgespaarde vorm over, de contravorm. Zie de afbeelding. Bij een goed beeld is deze contravorm op zich al interessant genoeg om het beeld te maken.
Contravormen zorgen voor contrast en ruimte
Een contravorm bij beeldhouwen is een term die wordt gebruikt om te verwijzen naar de ruimte rondom een sculptuur of juist het lege gebied binnenin een sculptuur. De contravorm is een belangrijk concept in de beeldhouwkunst, omdat het helpt om de positieve vorm (de eigenlijke sculptuur) vorm te geven en extra te benadrukken. En dat doet die contravorm dan door een contrast te creëren met de negatieve ruimte eromheen.
Geen kunstwerk zonder contravorm
Je mag de contravorm zien als de ruimte die niet wordt ingenomen door het beeldhouwwerk zelf, maar die op zich wel een integraal onderdeel is van het kunstwerk. Geen kunstwerk zonder contravorm, wat dat betreft. Door aandacht te besteden aan de vorm en het evenwicht van de contravorm in relatie tot de positieve vorm, kunnen beeldhouwers vooral de esthetische en en met name de compositorische kwaliteiten van hun werk verbeteren.
De contravorm zorgt voor diepte, balans, ritme en harmonie
Het begrijpen en beheersen van de contravorm is essentieel voor beeldhouwers, omdat het kan helpen bij het creëren van diepte, balans, ritme en harmonie in een sculptuur. Het is een concept dat ook van toepassing kan zijn op andere kunstvormen, zoals tekenen en schilderen, waarbij de relatie tussen positieve en negatieve ruimte een belangrijke rol speelt in het ontwerp en de compositie van een kunstwerk.
Hoe oefen je als model in het werken met contravormen?
Contravormen zijn de ruimtes tussen lichaamsdelen of tussen het lichaam en de omgeving. Voor tekenaars en beeldhouwers zijn deze negatieve vormen vaak net zo belangrijk als het lichaam zelf. Een model dat bewust met contravormen werkt, helpt kunstenaars om verhoudingen, compositie en ruimtelijkheid beter waar te nemen. Gelukkig kun je dit als model goed oefenen.
Bestudeer de negatieve ruimte
Ga voor een spiegel staan en kijk niet naar je armen, benen of romp, maar naar de open ruimtes ertussen. Let bijvoorbeeld op de driehoek tussen arm en romp, de opening tussen de benen of de ruimte tussen hoofd en schouder. Vraag jezelf af welke geometrische vormen je ziet.
Werk met eenvoudige houdingen
Begin met rustige poses. Plaats een hand in de zij, buig één knie of breng een arm omhoog. Kijk hoe hierdoor nieuwe openingen ontstaan. Kleine veranderingen kunnen de contravormen sterk beïnvloeden.
Gebruik silhouetten
Fotografeer jezelf tegen een lichte achtergrond of bekijk je schaduw. Wanneer details verdwijnen, blijven vooral de contouren en contravormen zichtbaar. Zo leer je welke houdingen een duidelijk en krachtig silhouet opleveren.
Oefen asymmetrische poses
Symmetrische houdingen leveren vaak voorspelbare vormen op. Door het gewicht op één been te zetten, een arm hoger te plaatsen dan de andere of de romp licht te draaien ontstaan interessantere negatieve ruimtes. Zulke poses zijn voor kunstenaars vaak aantrekkelijker.
Maak grote en kleine openingen
Experimenteer bewust met de afmetingen van de ruimtes tussen lichaamsdelen. Een arm strak langs het lichaam geeft nauwelijks negatieve ruimte, terwijl een iets geheven elleboog direct een herkenbare vorm creëert. Wissel grote openingen af met kleinere voor een spannender beeld.
Werk vanuit verschillende kijkhoeken
Loop tijdens het oefenen om je pose heen of laat iemand foto's maken vanuit meerdere richtingen. Een contravorm die van voren duidelijk zichtbaar is, kan van opzij vrijwel verdwijnen. Zo ontdek je welke houdingen vanuit verschillende standpunten interessant blijven.
Oefen met een tekenaar
Vraag een tekenaar om snelle schetsen van één of twee minuten te maken. Laat hem of haar vooral letten op de negatieve ruimtes. De feedback die je krijgt helpt je om poses verder te verfijnen.
Gebruik een spiegel tijdens het poseren
Controleer regelmatig of de contravormen nog duidelijk zichtbaar zijn. Tijdens een langere pose zakken armen of schouders soms ongemerkt iets naar beneden, waardoor de open ruimtes veranderen.
Denk in composities
Zie jezelf niet alleen als een lichaam, maar als een verzameling lijnen, vlakken en open ruimtes. Stel je voor dat een kunstenaar eerst de lege vormen tekent en pas daarna jouw lichaam invult. Dat helpt om bewustere poses te maken.
Blijf variëren
Ervaren modellen bouwen een repertoire op van houdingen met sterke contravormen. Door regelmatig te experimenteren met draaiingen, hoogtes, armstanden en beenposities ontwikkel je gevoel voor poses die niet alleen anatomisch interessant zijn, maar ook een krachtige compositie opleveren. Dat maakt het werk voor tekenaars, schilders en beeldhouwers aantrekkelijker én draagt bij aan expressieve en dynamische kunstwerken.
