KUNSTENAARS | Robert Rauschenberg
Visionair van het Postmodernisme en de grensverleggende kunst
Personalia Robert Rauschenberg
- Geboortejaar 1925
- Geboorteplaats Port Arthur, Texas
- Jaar van overlijden
Biografie
Robert Rauschenberg (1925-2008) wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke kunstenaars van de twintigste eeuw. Hij speelde een sleutelrol in de overgang van het Modernisme naar het Postmodernisme en stond bekend om zijn vernieuwende gebruik van uiteenlopende materialen, technieken en media. Met zijn experimentele aanpak doorbrak hij traditionele grenzen tussen schilderkunst, beeldhouwkunst, fotografie en performance.
Rauschenberg geloofde dat kunst en het dagelijks leven niet van elkaar gescheiden konden worden. Zijn werk weerspiegelt de complexiteit van de moderne samenleving en laat zien hoe alledaagse objecten, beelden en gebeurtenissen kunnen worden omgevormd tot kunst. Daarmee werd hij een van de belangrijkste vernieuwers van de naoorlogse kunst.
Jeugd en opleiding
Robert Rauschenberg werd geboren op 22 oktober 1925 in Port Arthur, Texas. Hij groeide op in een bescheiden gezin en ontwikkelde al vroeg belangstelling voor tekenen en creatieve expressie.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende hij als radiotelegrafist bij de Amerikaanse marine. Deze periode bracht hem in contact met uiteenlopende culturen en ervaringen die later zijn artistieke visie zouden beïnvloeden.
Na de oorlog volgde hij kunstopleidingen aan verschillende instellingen. Een belangrijke stap was zijn studie aan het invloedrijke Black Mountain College in North Carolina. Hier ontmoette hij vernieuwende kunstenaars en denkers zoals:
- John Cage
- Merce Cunningham
- Ruth Asawa
Deze ontmoetingen speelden een grote rol in zijn artistieke ontwikkeling.
Kunst en leven als één geheel
Een centraal uitgangspunt in Rauschenbergs werk was dat kunst niet losstaat van het dagelijks leven.
Hij verwierp het idee dat kunst uitsluitend moest bestaan uit verf op doek of marmer in een museum. Volgens hem kon alles onderdeel worden van een kunstwerk:
- Kranten;
- Foto's;
- Karton;
- Textiel;
- Afvalmaterialen;
- Alledaagse gebruiksvoorwerpen.
Hiermee legde hij de basis voor een nieuwe manier van denken over kunst die later kenmerkend zou worden voor het Postmodernisme.
De opkomst van de Combines
Rauschenbergs bekendste bijdrage aan de kunstgeschiedenis zijn zijn zogenaamde Combines.
Deze werken bevinden zich op het grensgebied tussen schilderkunst en beeldhouwkunst. Hij combineerde traditionele schildertechnieken met gevonden voorwerpen uit het dagelijkse leven.
De Combines van Rauschenberg bevatten vaak:
- Hout;
- Metaal;
- Stoffen;
- Krantenknipsels;
- Foto's;
- Gebruiksvoorwerpen.
Hierdoor ontstonden kunstwerken die zowel herkenbaar als verrassend waren.
Rauschenberg liet zien dat kunst niet beperkt hoeft te blijven tot traditionele materialen.
Erased de Kooning Drawing
Een van zijn meest controversiële werken is Erased de Kooning Drawing (1953).
Voor dit project vroeg hij een tekening van de beroemde kunstenaar Willem de Kooning. Vervolgens besteedde hij weken aan het zorgvuldig uitwissen van vrijwel alle sporen van de oorspronkelijke tekening.
Het resultaat was een leeg vel papier dat zelf het kunstwerk werd.
Dit werk stelde de nodige fundamentele vragen over:
- Creativiteit;
- Auteurschap;
- Originaliteit;
- De definitie van kunst.
Tegenwoordig wordt het beschouwd als een belangrijk voorloper van de Conceptuele Kunst.
Monogram
Een van Rauschenbergs beroemdste Combines is Monogram (1955-1959).
Het werk bestaat uit een opgezette geit die door een autoband staat, gecombineerd met een beschilderd platform en verschillende objecten.
Monogram choqueerde het publiek, maar maakte tegelijkertijd duidelijk dat kunst niet langer gebonden hoefde te zijn aan traditionele vormen.
Het werk geldt tegenwoordig als een van de iconen van de naoorlogse kunst.
Fotografie en zeefdruk
In de jaren zestig begon Rauschenberg intensief te experimenteren met fotografie en zeefdruktechnieken.
Hij verwerkte foto's uit:
- Kranten;
- Tijdschriften;
- Televisiebeelden;
- Politieke gebeurtenissen.
Deze beelden combineerde hij met schilderkunstige elementen.
Hierdoor ontstond een visuele collage die de moderne massamedia weerspiegelde. Deze werkwijze beïnvloedde later kunstenaars uit de Pop Art, waaronder Andy Warhol.
Rauschenberg en het Postmodernisme
Hoewel Rauschenberg vaak wordt verbonden met het Abstract Expressionisme, wordt hij tegenwoordig vooral gezien als een pionier van het Postmodernisme.
Zijn werk kenmerkt zich door:
- Het combineren van verschillende media;
- Het doorbreken van kunstcategorieën;
- Het gebruik van bestaande beelden;
- Ironie en speelsheid;
- Kritische reflectie op cultuur.
Deze kenmerken zouden later centraal komen te staan binnen de postmoderne kunst.
Invloed op andere kunstenaars
Rauschenbergs invloed op de moderne kunst is enorm geweest.
Zijn werk inspireerde kunstenaars zoals:
- Andy Warhol;
- Jasper Johns;
- Jean-Michel Basquiat.
Daarnaast oefende hij invloed uit op:
- Conceptuele Kunst;
- Installatiekunst;
- Mixed Media;
- Performancekunst;
- Hedendaagse beeldcultuur.
Zijn ideeën zijn nog steeds zichtbaar in veel actuele kunstpraktijken.
Kunst en maatschappelijke betrokkenheid
Rauschenberg zag kunst niet alleen als een esthetische activiteit, maar ook als een middel om mensen met elkaar te verbinden.
Een belangrijk voorbeeld hiervan is het project Rauschenberg Overseas Culture Interchange (ROCI).
Via dit initiatief reisde hij naar verschillende landen om samen te werken met lokale kunstenaars en culturele uitwisseling te stimuleren.
Hij geloofde dat kunst kon bijdragen aan:
- Internationale samenwerking;
- Cultureel begrip;
- Sociale verandering;
- Dialoog tussen verschillende samenlevingen;
- Samenwerking met andere disciplines
Gedurende zijn carrière werkte Rauschenberg intensief samen met kunstenaars uit andere disciplines.
Hij werkte onder meer met:
- Dansers;
- Componisten;
- Choreografen;
- Theatermakers.
Vooral zijn samenwerking met Merce Cunningham en John Cage leidde tot vernieuwende projecten waarin beeldende kunst, muziek en performance samensmolten.
Deze multidisciplinaire aanpak was vooruitstrevend en beïnvloedde latere generaties kunstenaars.
Nalatenschap
Robert Rauschenberg overleed in 2008, maar zijn invloed blijft onverminderd groot.
Zijn werk bevindt zich tegenwoordig in de collecties van toonaangevende musea zoals:
- Het Museum of Modern Art;
- Het Whitney Museum of American Art;
- Het Tate Modern.
Hij wordt gezien als een kunstenaar die de definitie van kunst fundamenteel heeft veranderd.
Samenvattend
Robert Rauschenberg was een visionair kunstenaar die de grenzen tussen kunst en werkelijkheid liet vervagen. Met zijn Combines, zijn gebruik van fotografie en gevonden voorwerpen en zijn vernieuwende ideeën over creativiteit legde hij de basis voor veel ontwikkelingen binnen de hedendaagse kunst.
Zijn werk toont aan dat kunst overal kan ontstaan: in beelden, objecten, herinneringen en dagelijkse ervaringen. Daarmee behoort Robert Rauschenberg tot de meest invloedrijke kunstenaars van de twintigste eeuw en tot de belangrijkste voorlopers van het Postmodernisme.
Stromingen
Robert Rauschenberg wordt tot het Postmodernisme gerekend.
