KUNSTERMEN | Modello
Het prototype van een kunstwerk
Wat is een modello?
Een modello is een voorlopig ontwerp of prototype van een kunstwerk dat door een kunstenaar wordt gemaakt om een opdrachtgever een indruk te geven van het uiteindelijke resultaat. Een modello kan op ware grootte zijn uitgevoerd, maar wordt vaak op kleinere schaal gemaakt. Het dient als een visuele presentatie van het idee, de compositie, de vormgeving en soms ook de kleurstelling van het toekomstige kunstwerk.
Het gebruik van een modello kent een lange geschiedenis en speelde vooral een belangrijke rol in perioden waarin kunstenaars veel in opdracht werkten. Denk hierbij aan de Renaissance, de Barok en latere kunststromingen waarbij kerken, overheden, adel of rijke burgers omvangrijke kunstwerken lieten vervaardigen.
Een hulpmiddel voor kunstenaar en opdrachtgever
Het vervaardigen van een groot schilderij, beeldhouwwerk of monumentale decoratie kost vaak veel tijd, materiaal en geld. Daarom wilden opdrachtgevers vooraf weten wat zij konden verwachten. Een modello bood hiervoor de ideale oplossing.
Met behulp van een modello kon de kunstenaar zijn ideeën presenteren voordat het definitieve werk werd uitgevoerd. De opdrachtgever kreeg daardoor inzicht in de compositie, de houding van figuren, de algemene uitstraling en de artistieke keuzes die gemaakt zouden worden.
Daarnaast bood het modello ruimte voor overleg. Indien gewenst konden onderdelen worden aangepast voordat de kunstenaar begon aan het veel arbeidsintensievere eindwerk. Op deze manier verkleinde men het risico op teleurstellingen en misverstanden.
Modelli in de schilderkunst
In de schilderkunst bestaat een modello vaak uit een kleine, uitgewerkte versie van een later groot schilderij. Anders dan een snelle schets bevat een modello meestal al veel details. Kleuren, lichtwerking en compositie worden vaak zorgvuldig uitgewerkt.
Vooral bij grote altaarstukken, plafondschilderingen en historische taferelen werd deze werkwijze veel toegepast. De opdrachtgever kon hierdoor een goed beeld krijgen van de uiteindelijke voorstelling.
Sommige modelli zijn tegenwoordig beroemder geworden dan het uiteindelijke kunstwerk waarvoor zij oorspronkelijk waren bedoeld. Musea verzamelen dergelijke ontwerpen omdat zij een unieke inkijk geven in het creatieve proces van de kunstenaar.
Modelli in de beeldhouwkunst
Ook beeldhouwers maakten veelvuldig gebruik van modelli. Zij vervaardigden vaak een klein model in klei, was, hout of gips voordat zij begonnen aan een monumentaal beeld in steen, marmer of brons.
Deze modellen hielpen niet alleen de opdrachtgever, maar ook de kunstenaar zelf. Door eerst een kleiner model te maken konden verhoudingen, houdingen en composities worden getest en verbeterd.
Bij grote sculpturen werd het modello vaak gebruikt als uitgangspunt voor het vergroten van het uiteindelijke beeld. Assistenten konden aan de hand van het model nauwkeurig de juiste afmetingen overbrengen naar het definitieve werk.
Een kijkje in het creatieve proces
Voor kunsthistorici zijn modelli bijzonder waardevol. Zij tonen vaak hoe een kunstwerk zich heeft ontwikkeld van eerste idee naar eindresultaat. Door verschillende ontwerpen met elkaar te vergelijken, wordt zichtbaar welke veranderingen een kunstenaar onderweg heeft aangebracht.
Soms blijkt dat een opdrachtgever bepaalde wensen had die hebben geleid tot aanpassingen in het ontwerp. In andere gevallen laat een modello juist zien hoe de oorspronkelijke visie van de kunstenaar eruitzag voordat praktische of financiële beperkingen een rol gingen spelen.
Meer dan een eenvoudige schets
Hoewel een modello in eerste instantie een hulpmiddel is, wordt het tegenwoordig vaak beschouwd als een zelfstandig kunstwerk. Veel modelli tonen een spontane kracht en directheid die soms zelfs ontbreekt in het uiteindelijke werk.
Daarom nemen modelli een bijzondere plaats in binnen de kunstgeschiedenis. Ze vormen niet alleen een praktische stap in het ontwerpproces, maar bieden ook een fascinerende blik op de ideeën, keuzes en creativiteit van kunstenaars door de eeuwen heen.
 |
| Waar kunstenaars zich thuis voelen |
