Beeldhouwen en boetseren | Lichtecht
Waarom lichtechtheid belangrijk is
De zon ziet kans om heel wat kleuren aan te tasten
Lichtecht is een begrip dat aangeeft hoe goed een kunstenaarsmateriaal bestand is tegen de invloed van licht. Vooral zonlicht en ultraviolet (UV)-straling kunnen ervoor zorgen dat kleuren na verloop van tijd vervagen of veranderen. Hoe beter de lichtechtheid, hoe langer een kleur zijn oorspronkelijke intensiteit behoudt. Voor kunstenaars is dit van groot belang, omdat zij vaak willen dat hun werk tientallen of zelfs honderden jaren mooi blijft.
Lichtechtheid speelt een rol bij vrijwel alle kunstenaarsmaterialen, zoals verf, kleurpotloden, pastels, inkten, markers, textielverf en drukinkten. Niet alleen de gebruikte pigmenten zijn bepalend, maar ook de kwaliteit van het bindmiddel, de ondergrond en de omstandigheden waarin een kunstwerk wordt bewaard of tentoongesteld.
Pigmenten zijn bepalend
De lichtechtheid van een kleur wordt grotendeels bepaald door het gebruikte pigment. Natuurlijke en synthetische pigmenten verschillen sterk in hun weerstand tegen licht. Sommige pigmenten behouden eeuwenlang hun kleur, terwijl andere al na enkele maanden zichtbaar kunnen verbleken wanneer zij aan fel zonlicht worden blootgesteld.
Professionele kunstenaarsverven bevatten meestal hoogwaardige pigmenten met een uitstekende lichtechtheid. Goedkopere hobbyverven maken soms gebruik van minder stabiele kleurstoffen, waardoor kunstwerken sneller hun oorspronkelijke uitstraling verliezen. Daarom besteden professionele kunstenaars veel aandacht aan de informatie op de verpakking.
De beoordeling van lichtechtheid
Fabrikanten geven de lichtechtheid van hun materialen meestal aan met een beoordelingssysteem. Veel Europese merken gebruiken een schaal van één tot acht volgens de zogenoemde Blue Wool Scale. Hierbij staat een waarde van één voor een zeer slechte lichtechtheid en acht voor een uitstekende bestendigheid tegen licht.
Andere fabrikanten werken met sterren, letters of Romeinse cijfers. Zo betekent drie sterren of de aanduiding AA vaak dat een kleur uitstekend lichtecht is. Op professionele verfdozen en tubes is deze informatie vrijwel altijd terug te vinden.
Niet alleen verf
Lichtechtheid is niet uitsluitend belangrijk voor schilders. Ook tekenaars, illustratoren, grafici en fotografen krijgen ermee te maken. Bij kleurpotloden, aquarelpotloden, pastelkrijt, inkt en druktechnieken kan een slechte lichtechtheid eveneens leiden tot kleurverlies. Zelfs bij digitale afdrukken speelt de kwaliteit van de gebruikte inkten en papiersoorten een grote rol.
Textielkunstenaars, keramisten en kunstenaars die gemengde technieken gebruiken, letten eveneens op de lichtechtheid van hun materialen. Een prachtig kunstwerk kan immers zijn aantrekkingskracht verliezen wanneer bepaalde kleuren veel sneller vervagen dan andere.
Invloed van de omgeving
Niet alleen direct zonlicht heeft invloed op de levensduur van kleuren. Ook kunstlicht, warmte, luchtvochtigheid en luchtvervuiling kunnen bijdragen aan de veroudering van pigmenten. Musea beperken daarom vaak de lichtintensiteit in tentoonstellingszalen en wisselen kwetsbare werken regelmatig af met andere stukken uit het depot.
Voor kunstenaars is het verstandig om hun werk niet langdurig in direct zonlicht te hangen. Het gebruik van UV-werend glas of speciale vernissen kan bovendien extra bescherming bieden.
Een investering in de toekomst
Materialen met een hoge lichtechtheid zijn vaak duurder, maar vormen een waardevolle investering. Kunstwerken behouden hierdoor veel langer hun oorspronkelijke uitstraling en blijven aantrekkelijk voor verzamelaars, musea en toekomstige generaties. Bij restauratie van oude schilderijen blijkt regelmatig dat juist de minder lichtechte pigmenten het eerst zijn aangetast.
Een kunstenaar die bewust kiest voor lichtechte materialen, laat zien dat hij niet alleen oog heeft voor het creatieve proces, maar ook voor de duurzaamheid van zijn werk. Lichtechtheid is daarom een belangrijk kwaliteitskenmerk van professionele kunstenaarsmaterialen. Wie kunst maakt die de tand des tijds moet doorstaan, doet er verstandig aan dit aspect al bij de aanschaf van verf, krijt, inkt of andere materialen mee te laten wegen. Daarmee vergroot de kunstenaar de kans dat zijn kleuren ook na vele jaren nog dezelfde kracht en expressie uitstralen als op de dag waarop het kunstwerk werd voltooid.
